ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ: 21 ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ?

12/09/2026 | Public Times Bureau | Panjab

12 ਸਤੰਬਰ 1897 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਲੜਾਈ 21 ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਹਵਲਦਾਰ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਬਾਇਲੀ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ 21 ਸਿਪਾਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੌਕੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਅਫ਼ਰੀਦੀ, ਓਰਕਜ਼ਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਬੀਲੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਖ਼ਲ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

21 ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ‘ਹਮਲਾਵਰ’ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦ, ਫ਼ੌਜੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਵਜੋਂ ਸਮਝਣਾ ਹੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਪੂਰਨ ਪੜਚੋਲ ਹੋਵੇਗੀ।

The Other Side Of The Saragarhi Saga What Does History Reveal Beyond The Martyrdom Of The 21 Sikh Soldiers